Bedrijven: concurrentie of relatie?

Premier Rutte had zich heel sterk ingezet om de dividendbelasting af te schaffen. Hij verwachtte dat op die manier Unilever in Nederland zou blijven. Maar Unilever koos er toch voor om naar Engeland te gaan. Het was te merken dat dit hem fors raakte. Rutte dacht dat Nederland een speciale relatie had met Unilever en daarin werd hij zwaar teleurgesteld. Het afschaffen van de dividendbelasting ging dan ook niet meer door.

Wat me opvalt is het idee van een relatie met een bedrijf. Daar wil ik op inzoomen. Kan dat tegenwoordig nog een relatie met een bedrijf. Wat houdt het in? Wanneer is die relatie goed en wanneer niet?

Waar denk ik aan bij een relatie? Laat ik met een simpel en misschien ouderwets voorbeeld beginnen: de bakker.

Bij de bakker koop ik brood, op zich belangrijk voor mijn leven, maar ik zou het ook bij een andere bakker kunnen kopen. De bakker verdient geld aan mij, maar hij is niet alleen van mij afhankelijk.

De bakker doet iets goeds voor mij (brood bakken) en ik doe iets goeds voor hem (draag bij aan zijn inkomen zodat hij ook kan leven). Via onze relatie dragen we over en weer bij aan elkanders welzijn.

Er is altijd de verleiding om alleen aan je zelf te denken, de ander te gebruiken. In het geval van de bakker is er machtsevenwicht. Als de bakker goedkope rotzooi wil verkopen dan ga ik naar een ander; en als ik brood met 50% korting wil dan zegt hij: laat maar ik heb wel andere klanten.

Maar er is nog iets: wanneer ik jarenlang bij de bakker kom kennen we elkaar ook van gezicht en groeten we elkaar op straat, dat blijft doorgaan wanneer de bakker met pensioen is. Ik heb dus ook een relatie (als een goede kennis) met hem die meer is dan alleen brood kopen.

Maar kan dat nog tegenwoordig een relatie met een bedrijf?

In de NRC van 24 januari ’20 vond ik een artikel over een project voor dijkverzwaring in Zwolle. Het bouwbedrijf diende niet vooraf een uitgewerkt plan in, maar samen met het waterschap werkt het de onderdelen uit en berekenen ze steeds samen de kostprijs, daarbovenop krijgt het bedrijf als “winst” een bepaald percentage. Zoals de bouwer het formuleerde: We willen gewoon goed werk afleveren, binnen de prijs en binnen de tijd”. Dit voelt veel meer als een (gelijkwaardige) relatie.

Ik denk dat relaties belangrijk zijn voor mensen, waarom zou dat dan ook niet belangrijk zijn bij de relatie producent – afnemer?

Wordt het bewaakt? In Nederland wordt wel gelet op “voldoende concurrentie” en Europees ook. Maar voldoende concurrentie  betekent dat je makkelijk voor een ander producent kunt kiezen. Zo wordt wel het verbreken van de relatie bewaakt, maar de menselijke relatie zelf niet. Niet dat concurrentie op zich slecht is, maar wanneer je alleen daar op focust kan de relatie in de knel komen.

Heeft de relatie aandacht nodig?

Kijk ik naar de farmaceutische industrie, dan is de relatie met de klanten niet denderend. Sterke afhankelijkheid van de klanten, soms absurd hoge prijzen, nieuwe middelen verkopen die geen haar beter zijn dan de oude. Dat lijkt op een slechte relatie en zeker niet een evenwichtige relatie.

Bij bijvoorbeeld Google zie ik niet het streven naar een gelijkwaardige/evenwichtige relatie, maar eerder het eenzijdig willen beheersen van de relatie. De klant heeft geen alternatief en kan overal toe verleid worden.

Er zijn ook bedrijven met een sociale instelling, die bijvoorbeeld mensen aannemen met een beperking. Wat ik men dan afvraag is of die bedrijven omgekeerd voldoende steun krijgen in economisch moeilijker tijden? Of worden ze weggeconcurreerd door minder sociale bedrijven?

Iets dergelijks geldt voor de laatste supermarkt in een dorp, die een belangrijke sociale functie heeft voor het dorp, maar te weinig opbrengst om gewoon te kunnen renderen. Mag ze bescherming hebben?

Maar wie moet in actie komen, met wie is de relatie? Laat ik weer kijken naar het eenvoudige voorbeeld van de bakker in de wijk. Die bakker heeft honderden klanten, maar er is meer dan alleen honderden individuele relaties. Hij heeft ook een relatie met de buurt. Nieuwe bewoners van de buurt kunnen zijn klanten worden; een andere bakker zal zich er niet zo gauw vestigen omdat hij er al zit. Als de buurt achteruit raakt dat de bakker.

Er speelt dus ook de relatie tussen een bedrijf en de gemeenschap

Hoe weten we of de relatie tussen een bedrijf en een gemeenschap goed is? Dat is een kwestie van gevoel! Zoals dat is bij elke – menselijke – relatie. Maar wat is het gevoel van een gemeenschap? Dat is niet wat de meerderheid plus een vindt. Het is het gevoel dat de mensen hebben die op de een of andere manier gevolgen van dat bedrijf ondervinden. Dat kan betekenen dat sommigen er een goed gevoel bij hebben en anderen een slecht gevoel. Dat is dan de situatie, die moeten we willen onderkennen. En als we elkaar in die gemeenschap voldoende belangrijk vinden, is er reden om samen met het bedrijf naar de relatie te kijken. Want je mag hopen dat ook het bedrijf streeft naar een evenwichtige relatie die bijdraagt aan het welzijn van zowel gemeenschap als bedrijf. (Veel werknemers willen met hun werk bijdragen aan het welzijn van anderen, maar geldt dat ook voor de aandeelhouders?)

Hebben we mogelijkheden om hobbels weg te nemen? Kunnen we als gemeenschap solidair zijn met een bedrijf dat solidair is met ons (bijv. door in dienst nemen van mensen met een arbeidsbeperking) wanneer dat bedrijf het even lastig heeft? Staan de Nederlandse en Europese organisatie die letten op concurrentie dat wel toe? Als je als (lokale) gemeenschap die mogelijkheden niet hebt, dan kunnen die mensen niets doen met hun gevoel, geen verantwoordelijkheid er voor nemen. Dat is een ernstige zaak en ondermijnt een gemeenschap. Datzelfde geldt wanneer een bedrijf te veel macht heeft. Wanneer de gemeenschap (gemeente, land en misschien ook EU) zo’n relatie niet kan verbreken is dat een zorgwekkende zaak.

Misschien speelt te weinig aandacht voor de gevoelsdimensie ook bij CETA, want daar proef ik de vrees dat als de relatie niet goed blijkt te zijn we geen mogelijkheid meer hebben daar wat aan te doen.

Het is belangrijk om te letten op het gevoel tussen een gemeenschap en een bedrijf. Alleen letten op concurrentie werkt verkeerd.

Misschien hadden we ook bij de discussie over CETA meer aandacht moeten besteden aan de gevoelens die daarbij spelen. Ik Kortom, ook bij bedrijven is gevoel een belangrijke basis die we niet uit het oog mogen verliezen, want anders breekt ons dat later op.

2 gedachten over “Bedrijven: concurrentie of relatie?

  1. Mooi stuk! Kijk ook eens naar de ontwikkeling van sociale ondernemingen. Daar speelt b.v. een rol of de belangen van de stakeholders van de onderneming (lees de gemeenschap, opdrachtgevers en financiers) ook meegenomen worden.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s