Identiteit?

In mijn stamkroeg speelde ik voor Sinterklaas. Met grote witte baard, mijter op en een ruime rode mantel over de schouders schreed ik naar binnen. Ik liep niet, ik schreed. Ik dronk ook geen bier, maar nipte aan een jenever, en ik sprak met een langzame, duidelijke stem. Kortom, ik was de Sint. Had je me toen gevraagd: wie ben je? Dan had ik geantwoord Sinterklaas. Je kunt je afvragen of dit nu met ‘identiteit’ wordt bedoeld, maar die avond was ik Sinterklaas.

Trouwens, wat bedoelen we eigenlijk met identiteit? Psychologen zullen hun eigen vakdefinitie hebben. Maar wat verstaan we er als ‘gewone Nederlanders onder’. Het woordenboek de ‘Grote Van Dale’ heb ik er bij gepakt. Daar vind je als betekenis van identiteit: “eigen karakter, het individuele kenmerk” en als voorbeeld noemt het “hij heeft geen eigen identiteit” dat betekent “hij waait met alle winden mee”. Dan gaat het denk ik om vragen als: Wie ben je? Waar sta je voor? Wat vind je belangrijk?

Is dit begrip identiteit volledig bepaald door het verleden? Dat staat te bezien. Bij dramatische gebeurtenissen, zoals het verlies van je baan en is geen nieuwe baan te vinden, dan voelt het zo als iemand eens schreef, alsof de blauwdruk voor je toekomst is verkleurd, versnipperd, vergaan. Wat je was ben je niet meer. Je moet jezelf als het ware opnieuw uitvinden. Op de vraag “Wie ben je?” zul je eerst stamelen, maar hopelijk later een ander antwoord vinden. De heftige verandering in je toekomstverwachtingen beïnvloedt ook wie je bent.

Het begrip identiteit, zoals we dat normaliter gebruiken, zou k daarom liever omschrijven als dat wat je wilt zijn met je ogen wilt zijn op de toekomst gericht; dat waarvoor je wilt staan en dat wat je voor anderen wilt zijn. Maar het bouwt op de ervaringen en de zelfkennis die je hebt opgebouwd in het verleden. Identiteit wordt dus mede bepaald door de verwachte toekomst.

Dit is de identiteit van een persoon. Maar de identiteit van een groep mensen? Ik probeerde na te denken over de identiteit van het gezin waar ik uit voortkom. Maar dat blijkt lastig. Ik kan dingen beschrijven zoals een katholiek gezin, in een dorp, een winkeliersgezin met 7 kinderen. Maar is dat de identiteit? Niemand van die 7 woont nog in een dorp, een belangrijk deel voelt zich niet meer katholiek. Kortom, heb ik daar nu wel het meest wezenlijke van ons gezin te pakken? Zo voelt het niet. Als ik iets wezenlijks zou moeten noemen dan denk ik eerder aan de personen die samen het gezin vormden, mijn ouders en mijn broers. Bij zo’n gemeenschap als een gezin is het begrip identiteit lastig.

Bij het nadenken over de identiteit van Nederland als gemeenschap van mensen leert dit twee dingen. In identiteit zit meer wie we willen en hopen te zijn naar de toekomst, dan dat het definitief vaststaat door het verleden. En het tweede is: misschien gaat het veel meer om de mensen met wie we samen de gemeenschap vormen, dan om bepaalde eigenschappen of waarden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s